Ścieżka edukacyjna w Kociniu - Miejscu rozstrzelania obrońców Trzemeszna w 1039 roku.

Ścieżka edukacyjna przy Pomniku w Kociniu pn. „Od kaźni do upamiętnienia” powstała w ramach projektu „Śladem naszej tożsamości – Historia i pamięć w plenerze”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej. Nowa przestrzeń łączy funkcję miejsca pamięci z nowoczesną edukacją historyczną, przybliżając mieszkańcom i turystom tragiczne wydarzenia z początku II wojny światowej.

Kocin to niewielka osada w gminie Trzemeszno, która na trwałe zapisała się w historii regionu. To właśnie tutaj 5 października 1939 roku niemiecki okupant rozstrzelał 27 mieszkańców Trzemeszna i okolic – członków Straży Obywatelskiej oraz osoby zaangażowane w obronę miasta po wybuchu II wojny światowej. Po pokazowych procesach prowadzonych przez niemieckie sądy wojenne zostali skazani na karę śmierci i zamordowani nad wcześniej przygotowanym masowym grobem.

Nowo utworzona ścieżka edukacyjna prowadzi odwiedzających przez kolejne etapy tej historii jak i odnośniki do działań wojennych w Polsce i na świecie. Treści przedstawiono na dziewięciu tablicach edukacyjnych, przygotowanych w przystępnej formie i wzbogaconych o materiały źródłowe. Ważnym elementem jest także stół edukacyjny. Pomysłodawcą ścieżki jest Dariusz Jankowski przewodniczący Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Przy jej realizacji pracowali także: Renata Pałucka, Andrzej Leśniewski, Maciej Adamski, Przemysław Woźny, Renata Gezella-Figaj, Marceli Konieczny.  

Szczególną wartość ścieżki stanowią informacje opracowane na podstawie niepublikowanych dotąd materiałów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Do dokumentacji prowadzonej przez pion śledczy IPN w Poznaniu dotarł Zygmunt Nowaczyk, Zastępca Burmistrza Trzemeszna, który przeprowadził kwerendę archiwalną akt śledztwa dotyczącego zbrodni w Kociniu. Postępowanie zostało wszczęte w 1973 roku przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Bydgoszczy, a następnie – po wielu latach – podjęte i zakończone przez Instytut Pamięci Narodowej w 2016 roku.

Akta zawierają niezwykle poruszające relacje naocznych świadków wydarzeń. Wśród nich znajdują się zeznania Kazimierza Pietrzaka z Cytrynowa oraz Józefa Łęta – mieszkańców zmuszonych przez Niemców do wykopania masowego grobu, a następnie pogrzebania ofiar egzekucji. Zachowały się również świadectwa rodzin pomordowanych, opisujące okoliczności odnalezienia i pochówku bliskich. To właśnie te dokumenty pozwoliły z dużą dokładnością odtworzyć przebieg zbrodni oraz uzupełnić wiedzę o wydarzeniach z 5 października 1939 roku.

 W ostatnich miesiącach Gmina Trzemeszno podjęła również działania mające na celu dokładniejsze poznanie historii tego miejsca. Przeprowadzone nieinwazyjne badania georadarowe, zorganizowane przez dr. Michała Pienkowskiego, umożliwiły precyzyjne zlokalizowanie miejsca pierwotnego masowego grobu ofiar przed ich ekshumacją.

 W ramach realizacji ścieżki edukacyjnej wykonano:

wiatę edukacyjną wraz z utwardzeniem terenu,

ekspozycję dziewięciu tablic tematycznych,

stół edukacyjny,

elementy małej architektury,

miejsca postojowe.

 Ścieżka w Kociniu stanowi część większego projektu „Śladem naszej tożsamości – Historia i pamięć w plenerze”, w ramach którego na placach i skwerach Trzemeszna powstało także pięć tablic edukacyjnych poświęconych historii miasta oraz zamontowano elementy edukacyjne na Placu św. Wojciecha. Wszystkie miejskie tablice wyposażono w kody QR umożliwiające dostęp do rozszerzonych materiałów historycznych.

Całkowita wartość projektu wyniosła 165 537,49 zł, natomiast kwota dofinansowania 148 983,74 zł, w tym 132 430,00 zł pochodzi ze środków Unii Europejskiej.

Projekt został zrealizowany dzięki wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027, w ramach Lokalnej Strategii Rozwoju Lokalnej Grupy Działania „Trakt Piastów”, Działanie 08.01 „Wspieranie rozwoju programowego w lokalnych strategiach rozwoju (RLKS)”.

Nowa ścieżka edukacyjna jest miejscem, które służyć będzie mieszkańcom, szkołom, organizacjom społecznym oraz turystom. Dzięki połączeniu nowoczesnej infrastruktury z rzetelnymi materiałami historycznymi i autentycznymi świadectwami uczestników wydarzeń pozwala lepiej zrozumieć jedną z najtragiczniejszych kart historii Trzemeszna oraz zachować pamięć o ludziach, którzy w pierwszych miesiącach II wojny światowej oddali życie za swoją Ojczyznę.

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Wielkopolski 2021–2027.