Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.
Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Czwartek, 29 lutego 2024
Imieniny: Lutosław, Roman, Teofil
pochmurno
10°C

Jędrzej Moraczewski

Pierwszy premier II Rzeczypospolitej, polityk i inżynier Jędrzej Edward Moraczewski urodził się w Trzemesznie 13 stycznia 1870 roku. Ojciec Maciej Moraczewski, weteran powstania styczniowego, był inżynierem kolejowym po studiach w Berlinie. Jako wyższy urzędnik administracji pruskiej kolei przenoszony był służbowo w miejsca budowy. Do Trzemeszna przybył wybudować odcinek linii kolejowej Gniezno – Inowrocław. Oddanie stacji nastąpiło w 1872 roku. Matką była Aniela z domu Pomorska. Imię Jędrzej otrzymał po dziadku, badaczu zaliczanym do lelewelowskiej szkoły historycznej i autorze prac z historii Polski. Antenaci rodu herbu Cholewa szczycili się tradycjami szlacheckimi. Walczyli w potopie szwedzkim, legionach gen. Dąbrowskiego, zaś brat dziadka Roman Moraczewski był uczestnikiem powstania listopadowego.

Aniela i Maciej po przybyciu do Trzemeszna zamieszkali na piętrze kamienicy położonej w centrum miasta. Tu przyszedł na świat Jędrzej. Ochrzczony został w kościele Najświętszej Marii Panny w Trzemesznie. Wydany w 1870 roku akt chrztu nosi numer 18. Matka Aniela zmarła prawdopodobnie kilka miesięcy po urodzeniu syna.

Dwa lata po żałobie odbył się ślub Macieja z Anną z domu Pomorską, siostrą zmarłej. Uroczystość odbyła się w Trzemesznie w 1872 roku. Praktyka ta była ówcześnie powszechną. Przy dużej śmiertelności położnic niejednokrotnie w ostatniej woli wybierały takie rozwiązanie w trosce o wychowanie dzieci. Anna i Maciej mieli czworo dzieci. To ona zajmowała się wychowaniem wszystkich, pierwsza uczyła ich czytania, pisania i rachunków.

Po kilku latach pracy w Trzemesznie ojciec wyjechał do Pleszewa z zadaniem pracy na tamtejszym odcinku kolei. Następnie rodzina na trzy lata przeniosła się do Bydgoszczy. Zasadnicza zmiana dla Moraczewskich nastąpiła w 1876 roku, gdy Maciej wygrał konkurs na dyrektora Urzędu Budownictwa Miejskiego w Krakowie. Rodzina przenosząc się zmieniła obywatelstwo. Dotychczasowi poddani pruskiego cesarza Wilhelma zostali poddanymi austro-węgierskimi Franciszka Józefa.

Jędrzej pierwszą naukę szkolną rozpoczął w mieszczącej się w pałacu biskupim szkole ludowej. Po zdaniu egzaminów przyjęty został do klasy drugiej. Od 1880 roku uczęszczał do Gimnazjum św. Jacka przy Małym Rynku w Krakowie. Klasę drugą gimnazjum kontynuował jednakże w II Gimnazjum we Lwowie (niemieckie), następnie III Gimnazjum we Lwowie im. Franciszka Józefa (austriackie), gdzie należał do tajnego kółka samokształceniowego. W 1888 roku studiował na Politechnice Lwowskiej. Dyplom inżyniera otrzymał w 1894 roku. Początkowo poszedł w ślady ojca i pracował w Biurze Drogowym Wydziału Krajowego we Lwowie, a następnie pracował w kierownictwie budowy kolei państwowych w Tarnopolu. Podobnie do ojca często zmieniał miejsce zamieszkania.

Działalność narodowowyzwoleńcza i kariera polityczna Jędrzeja Moraczewskiego zostały szeroko opisane. Od 1894 roku należał do Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska, w latach 1907-1918 był posłem do austriackiej Rady Państwa, a w 1912 roku poparł ruch strzelecki Józefa Piłsudskiego. Był w Komendzie Naczelnej Legionów Polskich, I Brygadzie, działał w Naczelnym Komitecie Narodowym, był jednym z przywódców POW, ministrem poczt i komunikacji w rządzie lubelskim oraz od listopada 1918 do stycznia 1919 roku premierem i ministrem kolei. Jako premier wprowadził ośmiogodzinny dzień pracy, ubezpieczenia społeczne, ustawę o ochronie lokatorów i dekret pięcioprzymiotnikowej ordynacji wyborczej do parlamentu. W 1930 roku wycofał się z życia politycznego, jednakże pozostał aktywny społecznie. Rok później utworzył Związek Związków Zawodowych, był założycielem Towarzystwa Przyjaciół Sulejówka, gdzie zamieszkał.

W 1896 roku ożenił się z córką lwowskiego profesora Zofią Gostkowską. Państwo Moraczewscy mieli czworo potomków, i wszystkie dzieci przeżyli. Najstarszy syn Tadeusz zmarł w niemowlęctwie, syn Kazimierz zginął w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku, trzeci syn Adam zmarł z wycieńczenia w obozie koncentracyjnym w Auschwitz, a córka Wanda Helena po więzieniu na warszawskim Pawiaku przewieziona została do Auschwitz, gdzie zmarła w obozowym szpitalu. Żona Zofia przeżyła wojnę i zmarła w 1958 roku. Jędrzej Moraczewski zginął 5 sierpnia 1944 roku przypadkowo raniony w krtań w swoim mieszkaniu w Sulejówku.

 

Trzemeszno, miasto urodzenia pierwszego premiera II Rzeczypospolitej obchodząc 11 listopada 2018 roku stulecie odzyskania niepodległości uhonorowało Jędrzeja Moraczewskiego honorowym obywatelstwem Gminy Trzemeszno oraz utworzyło skwer Jego imienia, gdzie odsłonięto pamiątkową tablicę Jemu poświęconą.

Oprac. dr Andrzej Leśniewski


Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Przeglądasz tę stronę w trybie offline.
Przeglądasz tę stronę w trybie online.